آیا اضطراب ژنتیکی است؟ بررسی عوامل ارثی اضطراب و افسردگی
اضطراب یکی از رایجترین اختلالات روانی در دنیای امروز است؛ اختلالی که میتواند عملکرد روزمرهی فرد را مختل کرده و کیفیت زندگی را به شدت کاهش دهد. اما سوال مهمی که برای بسیاری از بیماران و خانوادهها پیش میآید این است: آیا اضطراب ژنتیکی است؟ آیا احتمال اینکه اضطراب از والدین به فرزندان منتقل شود وجود دارد؟ در این مقاله به بررسی نقش ژنتیک در اضطراب و افسردگی میپردازیم و نقش وراثت در بروز این اختلالات را بررسی میکنیم.
ژنتیک اضطراب؛ نقش وراثت در بروز اختلال
تحقیقات علمی در سالهای اخیر نشان دادهاند که ژنتیک میتواند نقش قابل توجهی در بروز اضطراب ایفا کند. بهطور خاص، مطالعات روی دوقلوهای همسان (که ژنهای مشابهی دارند) نشان دادهاند که اگر یکی از آنها دچار اضطراب باشد، احتمال بروز این اختلال در دیگری نیز بسیار بیشتر است.
براساس یافتههای ژنتیکی، برخی از ژنها میتوانند مستعد ابتلا به اضطراب و افسردگی باشند، اما این بدان معنا نیست که اگر این ژنها در بدن فرد وجود داشته باشند، حتماً به این اختلال دچار میشود. بلکه، عوامل محیطی و سبک زندگی نیز در فعال شدن یا خاموش ماندن این ژنها نقش تعیینکنندهای دارند.
ارثی بودن اضطراب: فقط ژن نیست، بلکه زمینه است
وقتی میگوییم “اضطراب ارثی است”، منظور این نیست که دقیقاً همان اختلال از والد به فرزند منتقل میشود، بلکه منظور این است که زمینهی روانی و فیزیولوژیکی خاصی در فرد به ارث میرسد که او را مستعد تجربه اضطراب میکند.
بهعنوان مثال:
فردی که پدر یا مادرش دچار اضطراب مزمن بودهاند، ممکن است سیستم عصبی حساسی داشته باشد.
ممکن است در واکنش به استرس، بدن او سطح بالاتری از هورمونهایی مثل کورتیزول ترشح کند.
یا اینکه مهارتهای مقابله با استرس را در دوران کودکی یاد نگرفته باشد؛ چون والدین نیز در کنترل اضطراب خود ناتوان بودهاند.
ژنتیک افسردگی و ارتباط آن با اضطراب
بسیاری از افراد دچار اضطراب و افسردگی همزمان هستند. این دو اختلال معمولاً همپوشانی زیادی دارند و تحقیقات نشان میدهد که ژنتیک مشترکی بین آنها وجود دارد. یعنی فردی که ژنهای مستعد افسردگی دارد، ممکن است در موقعیتهای خاص بهجای افسردگی، علائم اضطراب را بروز دهد و برعکس.
مطالعات نشان میدهند که وراثت در افسردگی حدود ۴۰٪ تا ۵۰٪ نقش دارد، و در اضطراب این عدد حدود ۳۰٪ تا ۴۰٪ تخمین زده شده است. این اعداد نشان میدهند که نقش عوامل محیطی نیز به همان اندازه حیاتی است.
سبک زندگی و محیط: فعالکننده یا خاموشکننده ژنها
حتی اگر فردی ژن مستعد اضطراب یا افسردگی داشته باشد، قرار گرفتن در یک محیط حمایتی و سالم میتواند مانع بروز اختلال شود. در مقابل، محیطهای پرتنش، استرسهای مزمن، سوءتغذیه، خواب نامناسب و مصرف مواد مخدر میتوانند مثل جرقهای، ژنهای نهفته را فعال کرده و زمینهساز بروز اختلال روانی شوند.
در واقع، امروزه دانشمندان به تعامل ژن و محیط (GxE) اشاره میکنند؛ یعنی اینکه هیچکدام بهتنهایی عامل اصلی نیستند، بلکه در تعامل با یکدیگر اثر میگذارند.
نتیجهگیری: اضطراب ارثی هست، اما قطعی نیست
در پاسخ به سوال «آیا اضطراب ژنتیکی است؟» باید گفت: بله، ژنتیک در بروز اضطراب و افسردگی نقش دارد، اما این نقش بهمعنای قطعی بودن آن نیست. ژنها تنها بخشی از پازل سلامت روان هستند. سبک زندگی سالم، مراجعه به روانپزشک، درمانهای دارویی یا غیردارویی و حمایت اجتماعی میتوانند نقش مهمی در کنترل اضطراب—even اگر زمینهی ارثی داشته باشد—ایفا کنند.
اگر شما یا یکی از اعضای خانوادهتان از اضطراب یا افسردگی رنج میبرد، مراجعه به روانپزشک میتواند بهترین گام برای پیشگیری از شدت یافتن علائم باشد.
کلیه خدمات درمان اختلالات اعصاب و روان در کلینیک تخصصی اعصاب و روان دکتر زهره سورگی انجام می شود. جهت کسب اطلاعات بیشتر درباره خدمات کلینیک دکتر زهره سورگی کلیک کنید.
برای ثبت رزرو و مشاوره با دکتر زهره سورگی به صفحه اصلی سایت مراجعه کنید یا از طریق سایت های نوبت دهی اقدام کنید.